به گزارش خبرنگار مهر، مجموعه «دو خط شاهنامه» را میتوان یکی از تلاشهای معاصر برای بازآفرینی روایتهای کهن ایرانی و نزدیککردن آنها به جهان ذهنی کودکان دانست. این مجموعه با هدف آشناکردن نسل جدید با داستانهای برجسته شاهنامه فردوسی، از طریق روایتهایی کوتاه، ساده و همراه با تصویرگری رنگی شکل گرفته است.
در این مجموعه، برخلاف بسیاری از نسخههای بازنویسیشده شاهنامه، تأکید بر وفاداری به طرح کلی داستانها و در عین حال سادهسازی مفاهیم برای گروه سنی کودک است. به همین دلیل، متن منظوم فردوسی در کتابها حضور ندارد و کودکان با نثر روان و قابل فهمی روبهرو میشوند که برای نخستین تجربه آشنایی با شاهنامه مناسب است.
شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی یکی از برجستهترین آثار ادبیات کهن ایران و اثری ماندگار در میان حماسههای جهان است. بسیاری از والدین همواره در جستجوی راههایی بودهاند تا فرزندانشان را با این میراث عظیم فرهنگی آشنا کنند. مجموعه «دو خط شاهنامه» پاسخی به همین نیاز است؛ مجموعهای که با زبان کودکانه، تصویرگری جذاب و روایتهایی کوتاه، کودکان را قدم به قدم وارد دنیای قهرمانان، اسطورهها و نمادهای فرهنگی ایران میکند.
در جلد «دو خط شاهنامه: از سیمرغ»، حدیث لزرغلامی یکی از شناختهشدهترین و محبوبترین شخصیتهای شاهنامه را دستمایه روایت خود قرار داده است؛ سیمرغ، پرندهای اسطورهای که حضورش در بخشهای مختلف شاهنامه، نقشی مهم در سرنوشت پهلوانان ایران دارد. انتخاب این شخصیت به عنوان موضوع یکی از جلدهای مجموعه، نشان از تلاش نویسنده برای معرفی چهرههای نمادین و تأثیرگذار شاهنامه به کودکان دارد.
سیمرغ، پرنده خردمند و همیشه یاریرسان
سیمرغ در متون اسطورهای ایرانی جایگاهی ویژه و نمادین دارد. او پرندهای خردمند، دانا و آگاه به رازهای نهان جهان است. در روایت فردوسی، سیمرغ بر فراز قله قاف زندگی میکند و نمود دانایی، مهربانی و یاریرسانی است. مهمترین نقش او، پرورش زال است؛ کودکی سپیدموی که از سوی پدر طرد شده بود و سرنوشتش با حضور و حمایت سیمرغ دگرگون شد. بعدها در دوران پهلوانی رستم نیز سیمرغ نقشی اساسی ایفا میکند. از تولد رستم که با راهنمایی او ممکن شد تا نبردهای سرنوشتساز این پهلوان، سیمرغ همیشه در کنار خاندان زال و رستم قرار دارد.
در جلد «دو خط شاهنامه: از سیمرغ»، این ویژگیها با نثری ساده و قابل درک برای کودک بازآفرینی شدهاند. کتاب تلاش میکند ضمن روایت ماجراها، شخصیت سیمرغ را به شکلی ملموس و نزدیک به ذهن کودک معرفی کند؛ موجودی مهربان، دانا، فداکار و آماده کمک. این بازنمایی باعث میشود کودک علاوه بر آشنایی با روایتهای اسطورهای، مفهوم ارزشمند یاریرساندن به دیگران را نیز بیاموزد.
یکی از بخشهای قابل توجه این جلد، پرداختن به ظاهر اسطورهای و رمزآلود سیمرغ است. در آغاز داستان، کودک با پرندهای روبهرو میشود که ترکیب شگفتانگیزی از چند حیوان است: دمی شبیه طاووس، بدنی همانند عقاب، سری شبیه سگ و پنجههایی همچون شیر. این توصیف، که ریشه در روایتهای کهن دارد، در کتاب با نثری ساده ارائه شده تا تخیل کودک را فعال و او را برای ورود به فضای افسانهای داستان آماده کند.
پرداختن به این ویژگیها با تصویرگری رنگی، زمینهساز ارتباط مستقیم کودک با دنیای اسطورههاست. تصویرها نقش مؤثری در جانبخشیدن به داستان دارند و کمک میکنند کودکان شخصیت سیمرغ را نهفقط بشنوند، بلکه ببینند و با آن ارتباط برقرار کنند.
مجموعه «دو خط شاهنامه» یک مجموعه کاملاً مصور است. در این جلد نیز تصویرگری نقش مهمی در روایت دارد. استفاده از رنگهای شاد، فرمهای نرم و طراحیهای کودکپسند، سبب شده است سیمرغ و وقایع مربوط به او با بیانی تصویری قابل فهم برای کودکان ارائه شوند. تصاویر نهتنها همراه روایتاند، بلکه بخش جداییناپذیر از آن محسوب میشوند و به کودک کمک میکنند مفاهیم را بهتر درک کند.
این تصویرگری، کودکان را ترغیب میکند تا نهفقط داستان را بخوانند، بلکه بخشی از تجربه بصری و حسی کتاب شوند. برای کودکانی که هنوز مهارت خواندن آنها کامل نشده است، همین تصاویر میتوانند راهی برای پیگیری خط داستان و مشارکت در پیشبرد آن باشند.
آشنایی کودک با مفاهیم اخلاقی
یکی از اهداف اصلی این مجموعه، و بهویژه این جلد، انتقال مفاهیم اخلاقی و انسانی به کودکان است. در روایت «از سیمرغ»، مفاهیمی مانند مهربانی، گذشت و کمک به دیگران در قالبی ساده بیان شده است. سیمرغ در این داستان نماد کسی است که بدون چشمداشت یاری میرساند و در سختترین لحظات کنار شخصیتها قرار میگیرد.
کتاب همچنین به کودک میآموزد که چگونه ارتباط با سیمرغ برقرار میشود: سوزاندن یکی از پرهای او. این بخش از روایت، که در شاهنامه نیز جایگاهی ویژه دارد، در کتاب با زبانی کودکانه بیان شده تا هم جذاب باشد و هم قابل درک. این موضوع میتواند برای کودک مفهومی میان اسطوره و اخلاق بیافریند: اینکه هر کس میتواند در لحظه نیاز دست یاری بهسوی مهربانی و دانایی دراز کند.
تلاش برای ایجاد پیوند با هویت فرهنگی
این کتاب در کنار روایتهای جذاب و کودکانه خود، به شکلی غیرمستقیم در جهت ایجاد پیوند میان کودک و هویت فرهنگیاش تلاش میکند. بسیاری از کودکان امروزی با داستانهای جهانی آشناتر از اسطورههای ملی هستند. مجموعه «دو خط شاهنامه» میکوشد این فاصله را پر کند و دریچهای تازه برای آشنایی کودک با شخصیتهایی باز کند که بخشی از حافظه فرهنگی ایرانیاناند.
سیمرغ، زال، رستم و دیگر شخصیتهای شاهنامه، نهفقط قهرمانانی در داستانها، بلکه عناصر مهمی در روایت هویت ایرانیاند. معرفی این شخصیتها در قالب کودکانه، گامی مهم در جهت انتقال فرهنگ ایران به نسل جدید است.
نثر این جلد بهگونهای نوشته شده که ضمن ساده بودن، احترام به شاکله اصلی داستان شاهنامه را حفظ کند. نویسنده تلاش کرده است کلیت روایت و شخصیت سیمرغ را مطابق با نسخه اصلی نگه دارد اما آن را با زبان و فضایی کودکانه بازنویسی کند؛ زبانی که هم صمیمی است و هم پیاممحور.
خواندن این کتاب میتواند نقش مؤثری در تقویت دایره واژگان کودک داشته باشد. واژهها و مفاهیم جدید در قالب داستان و بدون پیچیدگی مطرح میشوند و همین امر کمک میکند کودک با ادبیات داستانی آشنا شود. همچنین روایت خطی و روشن داستان، به کودک کمک میکند مهارت دنبالکردن روایت و درک ارتباط میان علت و معلول را بیاموزد.
برای والدینی که مایلاند کودکانشان با ادبیات و اسطورههای ایرانی آشنا شوند، این کتاب میتواند نخستین گام باشد؛ گامی که در آن نهفقط یک داستان نقل میشود، بلکه علاقهای به دنیای شاهنامه نیز شکل میگیرد.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
دُمم دُم طاووس، بدنم بدن عقاب، کلهام کله سگ، پنجههایم پنجه شیر.
تو با عجیبترین موجود دنیا دوستی که آماده است هر کاری برایت بکند.
بیا، این پَر مال تو، برش دار!
هروقت کارم داشتی، بیندازش توی آتش.
کتاب «دو خط شاهنامه: از سیمرغ» نوشته حدیث لرزغلامی با تصویرگری ثنا حبیبیراد را در ۲۸ صفحه مصور در انتشارات پرتقال به چاپ رسیده است.
نظر شما